تونسجهانگردی

قیروان؛ از تاریخی ترین شهرهای تونس – قسمت هیجدهم

سفرنامه تونس

شهر قیروان از بهترین هایی شهرهایی که در طول سفرم به تونس دیدم. بنای حیرت انگیز آثار در آن، که از جاذبه های اصلی این شهر تاریخی است.

خوبی مدینه قیروان این است که هیچ وسیله موتوری وارد آن نمی شود |عکس از عدالت عابدینی
خوبی مدینه قیروان این است که هیچ وسیله موتوری وارد آن نمی شود |عکس از عدالت عابدینی

مدینه العتیق قیروان

بعد از اینکه بازدیدمان از خانه حاکم به پایان رسید. به همراه «مد» قدم به کوچه پس کوچه ها مدینه می گذاریم. کوچه هایی باریک و سنگفرش شده با ساختمان هایی به رنگ سفید و ساباط های متعددی از عوامل جذاب این کوچه پس کوچه هستند.
برخی از این اماکن به طور کامل بازسازی شده اند، اما ملزومات اصلی بافت شهری به ویژه بناهای تاریخی به صورت اصلی باقی ماندند. سازگاری با سبک های جدید زندگی و مطالبات اقتصادی-اجتماعی و همچنین کارهای مرمت انجام شده در طول زمان ، تاثیری در اصالت عملکردی و ساختاری ذاتی نداشته است. اما برخی از خانه ها با استفاده از مواد مدرن بازسازی شده اند.
هر چه که جلوتر می روم، سوالاتم در خصوص این شهر زیادتر می شود. قدمت این شهر و تاریخچه آن ها به چه زمانی بر می گردد؟ چرا خانه ها همچنان قدیمی مانده اند؟ چرا اماکن مذهبی در این شهر این قدر زیاد است؟ در تحقیقم از این شهر به نتایج مهم و ارزنده ای دست پیدا می کنم.

نقش سایه ها و نور خورشید در ضلعی دیگر از مسجد جامع قیروان |عکس از عدالت عابدینی
نقش سایه ها و نور خورشید در ضلعی دیگر از مسجد جامع قیروان |عکس از عدالت عابدینی

تاریخچه ای از شهر قیروان

شهر قیروان در مرکز تونس در فاصله تقریبا برابر از دریا و کوه قرار گرفته است. تاریخ ساخت آن به سال ۶۷۰ میلادی برمی گردد. این شهر زمانی که تحت سلطه اغلبیان بوده است، رشد و توسعه پیدا می کند.
نام این شهر بر گرفته از نام کاروان است، چون این شهر بر سر کاروان‌های زیادی بوده این لقب به آن داده شده است.
این شهر به رغم انتقال پایتخت سیاسی تونس در قرن دوازدهم، همچنان شهر مقدس مهمی مغربی باقی ماند.
در گذشته، اعتقاد بر این بوده است که هفت بار سفر زیارتی به قیروان برابر با یک بار سفر حج است. حتی مردم این کشور، این شهر را پس از مکه و مدینه و بیت المقدس، چهارمین شهر مهم مذهبی می دانند.

گنبد بالای نمازخانه مسجد جامع قیروان |عکس از عدالت عابدینی
گنبد بالای نمازخانه مسجد جامع قیروان |عکس از عدالت عابدینی

مسجد جامع قیروان

ضمن قدم زدن های مان، به مسجد جامع این شهر می رسیم. مِد به گوشه ای می رود. لباسش را عوض می کند. دشداشه یا لباس عربی را به تن می کند.
مسجد جامع تونس در شمال شرق شهر قیروان واقع شده است. به علت تاریخی بودن آن در فهرست جهانی یونسکو نیز ثبت شده است. این مسجد از زیباترین مساجد آفریقا به شمار می رود.
بیرون مسجد همانند یک قلعه است.
مسجدقیروان با نام مسجد عقبه بن نافع هم شناخته می‌شود. عقبه بن نافع در سال ۶۷۰ میلادی(۵۰ هجری قمری) این مسجد ۹ هزار متری را ساخته است. البته این مسجد در ابتدا کوچک بوده و بعدها توسعه پیدا کرده است. بازسازی آن در قرن نهم انجام شده است. این مسجد یکی از بااهمیت‌ترین مسجدهای تونس و معماری آن یکی از شاهکارهای معماری است.
جالب اینکه از معماری آن به عنوان الگویی برای چند مسجد مغرب دیگربه ویژه از جهت نقوش تزئینی استفاده شده است.البته مغرب عربی به ۵ کشوری گفته می شود که در شمال و شمال غرب آفریقا واقع شده اند. این پنج کشور شامل مراکش، الجزایر، تونس، لیبی، موریتانی هستند.

نمایی مسجد قیروان از بالای ساختمان فرش فروشی |عکس از عدالت عابدینی
نمایی مسجد قیروان از بالای ساختمان فرش فروشی |عکس از عدالت عابدینی

ورود به مسجد جامع

مسجد دارای دو در بزرگ و کوچک است. دیوارهای مسجد کاملا آجری هستند و ضخامت آن از بیرون کاملا نمایان است.
ورود به مسجد برای مسلمانان رایگان است. اما غیرمسلمانان مبلغ ۱۲ دینار باید که پرداخت کنند.

نمایی از مسجد بسیار زیبای قیروان در صحن آن |عکس از عدالت عابدینی
نمایی از مسجد بسیار زیبای قیروان در صحن آن |عکس از عدالت عابدینی

شگفتی های معماری مسجد قیروان

وقتی وارد مسجد می شوم، با منظره بسیار حیرت انگیزی از معماری و زیبایی مواجه می شوم. صحن بزرگ آن دارای کف مرمرین و ستون های متعدد در دور تا دورش است. بعد از ستون ها، رواق هایی وجود دارند که امکان پناه بردن از آفتاب شدید در زیر آنها هست.

تنها مناره گنبدی شکل درست روبروی نمازخانه مسجد قیروان |عکس از عدالت عابدینی
تنها مناره گنبدی شکل درست روبروی نمازخانه مسجد قیروان |عکس از عدالت عابدینی

در گوشه ای از صحن مسجد نشسته و محو تماشای آن می شوم. درست روبروی شتبستان و قسمت شمالی مسجد یک مناره چهارگوش مربع است. این مناره با ارتفاع ۳۱ متر در فضایی ده مترمربعی واقع شده است. مناره ای که کاملا آجری است و هیچگونه کاشی کاری در آن به کار نرفته است. خود مناره از سه طبقه تشکیل شده است. در طبقه سوم آن گنبدی واقع شده است که برای سر دادن اذان از آن استفاده می شود.
در مجموعه ۵ گنبد در این مسجد وجود دارد.
فلاکس های بزرگ آب هم در زیرسایه هستند. ظروف سفالی بزرگی هم در کنار هستند که برای صرف آب از آنها استفاده می کنند. خوردن آب در این ظروف لذت وصف ناشدنی دارد.

نماز خانه مسجد قیروان |عکس از عدالت عابدینی
نماز خانه مسجد قیروان |عکس از عدالت عابدینی

معماری داخل شبستان مسجد جامع قیروان

داخل شبستان مسجد در ضلع جنوبی می شویم. منظره حیرت انگیزی دارد. مسجد دارای ۱۷ در چوبی است. اما پیش از ورود به آن ایوانی به شکل مستطیل با طول و عرض ۷۰ متر در ۳۷ متر وجود دارد.
مسجد دارای سقفی بسیار بلند با انبوه ستون های مرمری و پورفیری است.
سنگ ها و ستون هایی این مسجد از مناطق مختلف کشور جمع آوری شده اند. برخی از آنها هم مربوط به رومی ها و بیزانسی ها هستند.
به جای فرش در سطح زمین از حصیر استفاده شده است. البته شاید به خاطر گرمای تابستان باشد و در زمستان از فرش استفاده کنند.
فضای نیمه تاریک آن حالت معنوی بیشتری به آن داده است.
در کنار یکی از ستون ها می نشنیم و خودمان را غوطه ور در فضای معنوی آنجا می کنیم.

فرش فروش قیروانی در روبروی مسجد جامع قیروان که راهنمایی بسیار خوبی در خصوص فرش های قیروانی برایم کرد|عکس از عدالت عابدینی
فرش فروش قیروانی در روبروی مسجد جامع قیروان که راهنمایی بسیار خوبی در خصوص فرش های قیروانی برایم کرد|عکس از عدالت عابدینی

قیروان؛ پایتخت فرش تونس

بعد از استراحت، از مسجد خارج می شویم. از در بزرگ مسجد که خارج می شویم روبروی آن مغازه های متعدد فرش فروشی هستند. کلا قیروان یکی از شهرهای مهم تولید فرش در تونس است.
داستان فرش این شهر به قرن نوزدهم باز می گردد. زمانی که دختر یکی از حکام عثمانی سفارش بافت فرش برای یکی از مساجد این شهر می دهد. پس از آن این سنت ادامه پیدا می کند. همین امر منجر به این می شود که قیروان پایتخت فرش کشور تونس شود. در واقع از زمان های بسیار قدیم، انواع فرش ها در کشور تونس بافته می شد.
گلیم ها و نقوش فرشهای كوچك است كه با نوارهای موازی و نقوش بربر تزئین شده اند.
اما فرشهای موجود در قیروان دارای اشتراکات فراوانی با فرش های شرقی هستند.

فرش رنگارنگی قیروان تونس |عکس از عدالت عابدینی
فرش رنگارنگی قیروان تونس |عکس از عدالت عابدینی

دعوت به بازدید از یک فرش فروشی

در حین عبور از آنجا یکی از فرش فروش ها اصرار دارد که بازدیدی از مغازه اش داشته باشیم. من هم از خدا خواسته دعوت او را می پذیرم. با حوصله تمام با انگلیسی فصیح در خصوص فرش ها توضیح می دهد.
یک پیشنهاد خود دارد. پیشنهادش این بود که به پشت بام مغازه بروم. تا از قسمت بالا بتوانم از مسجد جامع تصویربرداری کنم. در آخر تقاضا می کند که فرشی را به عنوان سوغاتی خریداری کنم. به او می گویم اولا در کشور خودمان هم از این فرش ها داریم. ضمن اینکه من نه پولش را و نه جای کافی برای بردن فرش دارم.

کوچه ای که به مسجد سه در قیروان ختم می شود |عکس از عدالت عابدینی
کوچه ای که به مسجد سه در قیروان ختم می شود |عکس از عدالت عابدینی

مسجد سه در قیروان

در ادامه مسیر به یک مسجد بسیار قدیمی بر می خوریم. مسجدی که متعلق به قرن سوم هجری قمری و با سه در است. دو در کوچک در کنار در بزرگ واقع شده اند. کتیبه هایی به خط کوفی بر سر در مسجد هستند.

حوض اغلبیان یکی از منبع اصلی تامین آب شهر قیروان از گذشته ای دور بوده است |عکس از عدالت عابدینی
حوض اغلبیان یکی از منبع اصلی تامین آب شهر قیروان از گذشته ای دور بوده است |عکس از عدالت عابدینی

حوض اغلبیان قیروان؛ میراثی از گذشته ای دور

از دیگر اماکن قدیمی حوض های اغلبیان است. این حوض ها از دو مخزن بزرگ و کوچک تشکیل شده اند. تاریخ ساخت آن ها به قرن نهم باز می گردد. این مجموعه یکی از زیباترین مجموعه های هیدرولیکی برای تأمین آب شهر را از گذشته ای دور فراهم کرده است.
کودکانی در حال شنا کردن در داخل آن در گرماگرم تابستان هستند. اما مد می گوید به هیچ عنوان برای شنا کردن به داخل این آب نرفته است و نمی رود. دلیل اصلی او هم به عدم اطمینان از بهداشتش می باشد.

به هنگام ظهر به رستورانی می رویم و از خودمان پذیرایی مفصلی می کنیم|عکس از عدالت عابدینی
به هنگام ظهر به رستورانی می رویم و از خودمان پذیرایی مفصلی می کنیم|عکس از عدالت عابدینی

صرف ناهاری خوشمزه در قیروان

بعد از این بازدیدها مفصلی که انجام می دهیم می رویم برای صرف ناهار. در بین راه مد می گوید که شیرینی ها قیروان هم معروف هستند. به رستورانی که می شناسد می رویم و سفارش غذا می دهیم. البته علاوه بر غذای سفارشی او من پیشنهاد غذای دیگر یعنی مرغ و مخلفات را می دهم. واقعا زیاد بود.
حسابی که سیر می شویم و استراحتی می کنیم می رویم تا به مکان دیدنی دیگر برویم که باز مسجد است.

گچ بری های زیبای مسجد سید صاحب قیروان تونس |عکس از عدالت عابدینی
گچ بری های زیبای مسجد سید صاحب قیروان تونس |عکس از عدالت عابدینی

مسجد سیدی صاحب قیروان

مسجد سیدی صاحب در کنار مسجد جامع واقع شده است. این مسجد به مسجد بر بر هم معروف است. البته علاوه بر مسجد، مدرسه و مقبره هم در اینجا وجود دارد.
این مسجد اولین مکان عبادت است که تنها ۳۸ سال پس از درگذشت پیامبر در مغرب تأسیس شد. نام این مسجد بر گرفته از سیدی صاحب است از یاران پیامبر است که قبرش در اینجا واقع شده است.

مشکل کمپ به هنگام خروج از شهر قیروان

دیگر به آخر شب می رسم و خودم را آماده ادامه مسیر می کنم. مد پیشنهاد می دهد که شب را در هتلی باشم. اما به او می گویم اگر بیرون از شهر چادر بزنم بهتر است.
از او خداحافظی می کنم و راهم را پیش می گیرم. اما وقتی از جاده خارج می شوم، به تاریکی بر می خورم و اصلا جایی را برای چادر زدن پیدا نمی کنم.

برای خواندن قسمت هفدهم دوچرخه سواری در تونس اینجا را کلیک کنید. 

برچسب ها
نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

هفت + 17 =

بستن
بستن